ابو القاسم سلطانى
25
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
در سوره الرحمن آيه شريفه " الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ " وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ " از طرز قرار گرفتن دو آيه نجم بايد به معنى گياه كوچك بدون ساقه باشد چه در كتب قديم نجم به اين معنى آمده است . به خصوص به نوعى چمن اطلاق مىشود . 8 - لزوم توجه به زمان و مكان و مليت نويسنده : براى شناسائى و جايگزين كردن نام علمى به جاى نام سنتى گياه كه در كتب قديم طبى آمده است بايد زمان تاليف كتاب ، مكان و مليت نويسنده را در نظر داشت . به عنوان مثال : 1 - 8 - پزشكان قرون اوليه هجرى قبل از شريف ادريسى ( 570 هجرى قمرى ) ذيل ماده لوف دو گياه Dracunculus و Arum italicum را به ترتيب لوف كبير و لوف صغير مىناميدهاند از زمان شريف گياه ديگرى به نام لوف توسط پزشكان اسلامى وارد امر درمان در مشرقزمين شده كه چون كوچكتر از لوف صغير قبلى بوده است اين گياه را نيز به نام لوف صغير ناميده اند بنابراين منظور از لوف صغير در كتب نوشته شده قبل از سال 570 هجرى نظير حاوى ، ابنيه ، صيدنه و قانون ابن سينا A . italicum مىباشد نه لوف صغير اخير كه نام علمى آن Arisarum vulgare است . 2 - 8 - لسان الثور يا گاو زبان ، بهطور كلى چهار گياه لسان الثور ناميده شده است : 1 - Borago officinalis L . گياه 2 - Anchusa officinalis L . گياه ، 3 - Anchusa italica Betz گياه ، 4 - Echium amoenum بنا بر گفته " پهلمان " پزشك ايرانى دوران ساسانى و ابن سينا لسان الثورى كه ما مصرف مىكنيم ( منظور Echium amoenum fish mey ) با لسان الثورى كه يونانيها و روميها مصرف مىكنند ( منظور گياه اول ) فرق دارد ولى اثرات درمانى آنها باهم شباهت دارد . در مورد گياه ( 2 ) نار قيصر ناميده مىشود و در مخزن تحت اين نام آمده است و گياه ( 3 ) نوعى ابو خلسا است لذا منظور از لسان الثور در كتبى كه مولفين آن ايرانى مىباشند گياه ( 4 ) مىباشد . 3 - 8 - منظور از انبرباريس يا امبرباريس نزد پزشكان ايرانى زرشك پلوئى Berberis orientalis C . K . Schn var . asperma و نزد پزشكان اندلسى Berberis vulgaris L . 9 - وجود اشتباهات ، اضافات و كسريها در كتب قديم طبى وجود اشتباهات ، اضافات و كسريها در كتب قديم گاهى به اندازهاى زياد مىباشد كه موجب سردرگمى مىشود . براى زدودن اين اشتباهات مقابله چاپهاى متفاوت يك كتاب و يا نسخ خطى و يا مقابله با كتب ديگر امرى اجتنابناپذير مىباشد . تدوين اين دايره المعارف بر همين اساس قرار گرفته است به عنوان مثال :